Uzun zamandır ekonominin gündeminde yer alan YTL yeni yıl ile birlikte hayatımıza girmiş olacak. Bol sıfırlı banknotlara alışmış olan bizler kuruşun hesabını yapmaya başlayacağız. Kimimiz için nostalji, kimimiz için yeni bir durum...

Yeni yılın hayatımıza neler getireceğini bekleyip göreceğiz. Ama bildiğimiz bir şey var, o da 2005'te Yeni Türk Lirası'na (YTL) geçilecek... Böylece 1.000.000 TL, 1 YTL'ye, 1 YTL ise 100 Yeni Kuruş'a (YKR) eşit olacak.

Kamuoyunu bilgilendirmeye yönelik çalışmalar yapılmış olsa da, YTL'ye alışmak için biraz zamana ihtiyaç duyacağız. 2005 yılında hem TL'nin hem YTL'nin birlikte kullanılması bizlere bu zamanı tanıyacak. Bir süredir fiyatların TL ve YTL olarak yazılması da YTL'ye uyum sürecini hızlandıracak.

YTL'ye geçiş, paradan altı sıfır atılmasına ilişkin çalışmanın birinci aşamasını oluşturuyor. Bir yıl süresince hem TL hem YTL birlikte kullanılacak. Birkaç yıl sonra "Yeni" sözcüğü kaldırılarak tekrar TL kullanılacak.

YTL'ye geçmek hazırlık gerektiriyor. Bu hazırlık da, TL veya YTL ile yeni bir cüzdan almak... Nedeni; banknotlara uygun cüzdanların madeni paralar için uygun olmaması...

Bakkalların, marketlerin, süpermarketlerin cüzdanı sayılabilecek yazar kasalara gelince; onlar da değişecek... Yerini yeni yazar kasalar alacak. Buraya kadar bir sorun yok. Sorun, fiyatı Yeni Kuruş'la ölçülen ürünlerin KDV oranlarının belirlenmesinde yaşanacak. Çünkü YTL'ye uyumlu kasalar 0,5 Yeni Kuruş ve üzerindeki tutarları 1 Yeni Kuruş'a, 0,5 Yeni Kuruş'un altındaki tutarları ise sıfıra yuvarlıyor. Maliye Bakanlığı'nın konuya ilişkin aldığı karar ise, mükelleflerin bir ay içinde sattıkları ürünlerin toplamı üzerinden KDV oranını beyan etmeleri...

YTL'nin getirdikleri...
• YTL'ye geçiş ile birlikte küsurlu sayıların algılanması güçleşeceği için bu durum fiyatlarda yuvarlamayı getirecek.

• 01.01.2005 tarihinden itibaren muhasebe kayıtları YTL olarak gerçekleştirilecek. Fatura, irsaliye, makbuz, senet, çek YTL cinsinden düzenlenecek.

• 2005 yılı boyunca bütün mal ve hizmetlerin fiyatları hem TL hem YTL olarak yazılacak.

• Paradan altı sıfır atılması Türk Lirası'nın başka para birimlerine çevrilmesini kolaylaştıracak.

Sahte banknotlara karşı...
Yeni Türk Lirası ile tanışacak olmamız sahte banknot sorununu gündeme getiriyor ama bunun için gerekli önlemler de alınmış.

• YTL banknotlarda, TL banknotlarda bulunan güvenlik özelliklerinin bir kısmı aynen korunarak, bir kısmı ise değiştirilerek kullanılmış. Bunlara ayrıca yeni emniyet özellikleri eklenmiş.

• Halka yönelik güvenlik özellikleri kapsamında, kağıtta bulunan portre filigran, vatandaşların daha rahat algılayabilmesi ve sahtesini daha kolay tanıyabilmesi amacıyla değiştirilerek daha büyük ebatlı portre filigran haline getirilmiş.

• Sahte banknot yapımını zorlaştıran başka tedbirler de alınmış. Kağıdın imalatı sırasında kağıt yapısına filigran tekniği ile yerleştirilen ve banknotun rakamsal değerini gösteren şeffaf görünüşlü iki boyutlu elektrotip filigran YTL ile ilk kez kullanılmış.

• YTL banknotlarda halka açıklanmayan başka güvenlik özelliklerinin de kullanılmış olması, sahte banknot basımını zorlaştıracak diğer engeller...

YTL günleri için psikolojik müneccimlik
Altı sıfır atılması ile birlikte, harcama davranışımız nasıl etkilenecek? Harcamalarımız artacak mı, yoksa azalacak mı? Alışveriş psikolojimizin Yeni Türk Lirasına tepkisi ne olacak?..

Para görsel ve somut bir nesnedir
Göze gözükür; elle tutulur cinstendir. Paranın azlık ve çokluğu, duyularla hissedilen bir özellik olarak tanımlanabilir. Altı sıfır atılması ile birlikte, harcama davranışının nasıl etkileneceğini kestirmek kolay olmasa da, iki yönlü bir değişiklik beklenebilir: mutlak değer olarak görülen miktarı azımsama, harcamaları artırabilir.

Ancak yeni para düzeninin belirsizlik duygusu uyandırması, miktarın doğru anlaşılmasını zorlaştıracağından, harcamalarda çekimserlik oluşturabilir.

Sıfır beyne yük getirir
Basamakların çoğalması, zihnin işlem hızını yavaşlatır. Aynı anda akılda tutulması gereken rakam sayısı arttığında, bu sayı kalabalığının getirdiği "işlem hacmi", beyindeki işlek bellek (working memory) için yavaşlatıcı ve yanlış yaptırıcı bir etki oluşturur. Sıfırların atılması matematik dersine bir kolaylık getirir mi, bilemem, ancak, kafadan bakkal hesabı gerektiren durumlar için bir hızlanma sağlama olasılığı yüksektir.

Kredi kartı
Parayı görmeden, ellemeden harcayanlar için 6 sıfırın varlığı ve yokluğunun harcama tarzına etkisinin dişe dokunur düzeyde olmayacağını tahmin ediyorum. Kredi kartı ya da nakit kartı kullanıcılarının duruma hızla uyum sağlayacaklarını düşünüyorum.

Kuşak farkını kaldırır mı?
Az sıfırlı günlere geçişimizi eski kuşakların kuruşlu, paralı günlerine yakınlaşma açısından düşünürsek, kuşaklar arasındaki kopukluk azalacak ümidini de taşıyabiliriz. Ama enflasyon ekonomisi kuşaklar arasındaki farkı "norm" haline getirdiği için bu "istikrar" ilk başta yadırgatıcı hatta rahatsız edici olabilir.

Moral nasıl etkilenir?
Ele geçen paranın (alım gücünden farklı olarak) arttığı zamanlardaki "para bolluğu"nun moralini arayanlar, sıfırsızlığı sevmeyebilirler. Üstelik, para değerindeki değişimin hızına alışanlarımız, yüksek enflasyon günlerinin süratini özleyeceklerdir. Önemli bir çoğunluğumuz için ise, YTL pratik bir rahatlık oluşturacaktır.