İnsan kaynakları yönetimi, başlangıçta büyük ölçekli işletmelerde uygulanmasına karşın günümüzde; orta, hatta küçük ölçekli işletmeler için de yükselen değer haline gelmiştir. Bunun nedeniyse şüphesiz, insan kaynakları yönetimi uygulamalarının rekabet yarışında önemli avantajlar sağlamasıdır.

İnsan kaynakları yönetimi
İnsan kaynakları yönetimi kavramı özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısından sonra küreselleşme, çokuluslu şirketler ve esneklik kavramları ile birlikte en çok kullanılan ve tartışılan terimler arasında yer almaktadır. Bu yönetim anlayışının beraberinde getirdiği değişim süreci, 21.yüzyılda da tartışmaların odağında olmayı sürdürecektir.

İnsan kaynakları yönetimi fonksiyonlarının neler olduğunu anlamak için öncelikle, Türkiye'de yükselen bir değer olarak algılanan ve klasik personel yönetiminin yerine geçen bu kavramla, aslen neyin ifade edildiği kavranmalıdır.

Yönetim kavramı
İnsan kaynakları yönetimi anlayışının ortaya çıkışı ve bu alanda ciddi çalışmaların gerçekleştirilmesi 1950'li yıllarda oluşmaya başlamıştır. 1980'li yıllarda gelişim gösteren yönetim anlayışı, 1990'lı yıllar ile birlikte büyümüş ve stratejik bir alan olarak yeniden tanımlanmıştır. Günümüze gelindiğinde ise, insan kaynakları yönetiminin altın çağını yaşadığını söylemek mümkündür.

Yükselen bir değer olarak insan kaynakları yönetimine ilişkin farklı tanımlamalar karşımıza çıkıyorsa da en basit anlamıyla bu kavramı; "bir işletmede insan kaynakları, yani çalışanları en etkin ve verimli biçimde harekete geçirecek faaliyetlerin tümü" olarak tanımlayabiliriz.

İnsan kaynakları yönetim anlayışını klasik personel yönetiminden farklılaştıran en önemli noktalardan biri ise, insan unsurunun üretim sürecinde maliyet yaratan bir girdi olarak değil, geliştirilmesi ve korunması gereken bir değer olarak ele alınmasıdır. Diğer bir nokta ise; insan kaynakları yönetiminin işletmenin organizasyon yapısında personel yönetiminin aksine tamamlayıcı bir fonksiyonun ötesine geçerek, işletmede stratejik bir konum almasıdır. Bir işletmede personel birimi departmanı ile insan kaynakları departmanı arasındaki dönüşüm süreci, anlayışın değişmesi ile mümkün olacaktır.

İnsan kaynakları yönetiminin fonksiyonları
Bir işletmede istihdam edilmekte olan insan gücünün en etkin ve verimli biçimde kullanılması, adeta sihirli bir kavram haline gelmiş olan insan kaynakları yönetiminin asıl hedefini oluşturmaktadır. Bu amaca ulaşmak için kullanılacak fonksiyonların tümü, "insan kaynakları yönetimi fonksiyonları" olarak adlandırılmaktadır. Bu fonksiyonlar arasında; işletmede kısa, orta ve uzun vadede ortaya çıkacak olan işgücü ihtiyacının belirlenmesi, personelin programlı bir şekilde seçilmesi, ve işe alınması yer almaktadır. Ayrıca personel planlaması, çalışanların değişen koşullara göre vasıflarını yükseltebilmelerine yönelik eğitim faaliyetleri, çalışanların performanslarının değerlendirilmesi ve buna yönelik bir ücret politikasının izlenmesi gibi başka fonksiyonlar da bulunmuktadır.

Tüm bu fonksiyonlar oluşturulup uygulanırken her ülkenin kendine has koşulları olduğu dikkate alınmalı ve uygulamalarda yasal çerçevenin çok büyük önem taşıdığı unutulmamalıdır.

Türkiye ve insan kaynakları yönetimi
İnsan kaynakları yönetimi anlayışı, başlangıçta büyük ölçekli işletmelerde uygulanmakla birlikte, giderek artan bir trend ile orta, hatta küçük ölçekli işletmelerde de uygulanır hale gelmiştir. Bunun ardında yatan neden ise hiç şüphesiz, insan kaynakları yönetimi uygulamalarının işletmeler için giderek daha sertleşen rekabet yarışında önemli avantajlar sağlamasıdır. Ancak bununla birlikte değişim süreci içine girmiş olan tüm işletmelerin, gerçek anlamda insan kaynakları yönetimi anlayışını kavradıkları ve uyguladıklarını iddia edebilmek güçtür. Büyük işletmelerde birçok başarılı örneğin karşımıza çıkmasına karşın, KOBİ'ler daha emekleme aşamasındadırlar. Genel bir tespitle, Türkiye'deki uygulamalarda halen insan, bir değer olarak ele alınmamaktadır.

İnsan kaynakları yönetimine ait tüm fonksiyonların, her işletmede uygulanması mümkün değildir. İşletme ölçeği küçüldükçe fonksiyonların yeniden belirlenmesi ve içeriklerin tanımlanması gerekmektedir. Özellikle Türkiye ekonomisinde küçük ölçekli işyerlerinin ağırlıkları göz önünde bulundurulduğunda, konunun farklı bir açıdan değerlendirilmesi kaçınılmazdır.

İnsan kaynakları yönetimi açısından ülkemizde en önemli gelişme, hiç şüphesiz 2003 yılının haziran ayında yürürlüğe giren yeni iş kanunudur. Bu kanunun içermiş olduğu yeni hükümler; özellikle işe alım, işten çıkarma, çalışma süreleri, performans değerlendirme kriterleri açısından çok önemli yeni düzenlemeler getirmiştir.

İnsan kaynakları yönetimi, yükselen bir değer olarak tüm işletmelerin bir dönüşüm süreci içine girmelerini zorunlu kılmıştır. Bu değişim başarılı bir biçimde uygulandığında salt işletmelerin rekabet güçleri artmamakta, çalışanların işyerindeki memnuniyetleri de yükselmektedir. Bu ise yine genel olarak verimliğin yükselmesini sağlamaktadır.