Her yönden gerçek bir Avrupalı olma yolunda sürekli adımlar atan Türkiye'deki gıda sektörü, çok önemli gelişmelere sahne oluyor. AB'ye uyum kapsamında oluşturulan ve içinde yeni kavramların yer aldığı gıda kanunu, pek çok sorumluluğu da beraberinde getiriyor.

Gıdada uyum süreci
1995 yılında yayımlanarak yürürlüğe giren 560 sayılı gıdaların üretimi, tüketimi ve denetlenmesine dair kanun hükmünde kararname, gıda denetim sistemine önemli değişiklikler getirdi. Bu değişikliklerin en önemlisi, yıllardır çok dağınık olan yetkilerin tek olmasa bile iki kurumda toplanmasıydı. Bu kanun hükmünde kararnameyle yetkiler, Sağlık Bakanlığı ile Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı arasında paylaştırıldı.

AB'ye uyum süreci, her konuda olduğu gibi gıda konusunda da yasa ve sistemlerin uyumlaştırılması zorunluluğunu gündeme getirdi. Bu kapsamda, eksi haliyle sorunlar yaratan kanun hükmünde kararnamenin yasalaşma süreci, fırsat olarak değerlendirildi.

Böylece AB ile uyum amacına yönelik önemli değişiklikler yapıldı ve 5 Haziran 2004 tarihinde 5179 Sayılı Gıda Kanunu yayımlandı.

Gıda kanunu kapsamındaki yetkiler, Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı'nda toplanıyor. Risk analizi, kriz yönetimi, izlenebilirlik sistemi gibi kavramlar ilk kez bu kanunda yer alıyor. Gıda güvenliğinin sağlanmasında vazgeçilemez bir özellik olan bu kavramlar ve yetkilerin tek elde toplanması, yıllardır ulaşılmaya çalışılan bir noktadır.

Kontrol sistemi nasıl işlemeli?
Gıda kontrollerinin risk analizine dayalı olarak sürdürülmesi gerekir. Böylece kamu kaynaklarının etkili kullanımı ve mümkün olan minimum harcama ile maksimum fayda sağlanır. Bu sistemin çalıştırılabilmesi içinse, Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı'nın elindeki denetim sonuçları ve kayıtlarını, istatistik bilimini kullanarak değerlendirmesi; bilimsel, gerçekçi bir yol haritası oluşturması gerekir.

Kontrol ve denetimle ilgili olarak görev yapan kamu çalışanları da konularında eğitimli ve deneyim sahibi olmalıdırlar. Bu durum, risk analizinin uygulanması açısından son derece önemlidir. Gıda kanununda izlenebilirliğin sağlanması, işyeri sorumlulukları arasındadır.

İzlenebilirlik;

Kayıt sisteminin oturmadığı ve kayıt dışılığın had safhada olduğu bir sistemde izlenebilirlik oluşturulamaz. İzlenebilirliğin sağlanamayışı, HACCP uygulaması açısından da önemli bir sorundur.

Kanunla gelen yenilikler
5179 sayılı kanunun en önemli yeniliklerinden biri de, birincil üretim düzeyinde olan yetiştiricilere de sorumluluk vermesidir. Bu sorumlulukların yerine getirildiğinin denetlenmesi için tarlada ve çiftliklerde birincil üretime ait denetimin etkinleştirilmesi gerekir. Bu tür işletmelerin de kayıt tutmasının sağlanması ve bu konuda çiftçi eğitimlerinin artırılması önem taşır.

Gıda yasasının amaca yönelik düzenleyici hükümler zinciri olarak hayata geçmesi için, aşağıda belirtilen düzenlemeler yapılmalıdır: o

Gıda ve tarım sektörü stratejik sektörlerdir ve sadece kârlılık-zararlılık hesaplarıyla atılacak adımlar, büyük yanlışlara sebep olabilir. Bu anlamda gıda konusunda katılımcı politikalar oluşturulmalı ve kurumsal yaklaşımlar sergilenmedir. Böylece kısıtlı imkanlarla da olsa birçok önemli sorun çözüme ulaşabilir.

HACCP nedir?
Gıda Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu Başkanı HACCP (Tehlike Analizi ve Kritik Kontrol Noktaları Yönetim Sistemi), güvenilir ürünlerin tüketiciye sunulması amacıyla, düzgün işleyen bir sistemin oluşturulması ve korunması temeline dayalı bir gıda güvenliği kavramıdır. HACCP, bir gıda zincirinde, hammadde temininden başlayarak gıda hazırlama, işleme, üretim, ambalajlama, depolama ve nakliye gibi gıda zincirinin her aşamasında tehlike analizleri yapar, gerekli yerlerde kritik kontrol noktalarını belirler ve herhangi bir problem oluşmadan sistemin korunmasını sağlar. HACCP standardı, gıda güvenliğinin kanıtlanması amacıyla bir HACCP yönetim sistemi oluşturmak ve sürekliliğini sağlamak isteyen, HACCP Yönetim Sistemi belgelendirmesi için başvuran kuruluşlara uygulanabilir.

Kaynak:
Petek Ataman
Gıda Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu Başkanı